Otwierasz rachunek maklerski i po kilku minutach widzisz bid, ask, spread, free float, P/E, EPS, ETF, YTM, margin call i stop limit. Brzmi znajomo? Giełda ma własny język, a niektóre określenia wyglądają na proste tylko do momentu, kiedy trzeba użyć ich w praktyce.
Ten słownik powstał po to, abyś nie musiał skakać pomiędzy dziesiątkami stron. Zebrałem w jednym miejscu pojęcia dotyczące GPW, akcji, ETF, obligacji, analizy fundamentalnej, zleceń, instrumentów pochodnych, zarządzania ryzykiem i analizy technicznej.
Jak korzystać ze słownika giełdowego?
Najprościej wpisz termin w wyszukiwarkę poniżej. Możesz szukać zarówno polskich nazw, jak i angielskich skrótów takich jak P/E, EPS, ETF, YTM, RSI czy MACD. Jeżeli dopiero zaczynasz, wybierz kategorię i czytaj pojęcia po kolei.
Definicje są krótkie, ale celowo dodaję do nich praktyczny kontekst. Samo stwierdzenie, że P/E to cena podzielona przez zysk na akcję, niewiele Ci da. Znacznie ważniejsze jest zrozumienie, dlaczego niskie P/E nie musi oznaczać okazji, a stop loss nie gwarantuje ceny wykonania.
Najpierw poprawmy kilka popularnych uproszczeń
Obecna wersja słownika zawiera dobrą bazę, ale część definicji wymagała doprecyzowania. Niskie P/E nie oznacza automatycznie niedowartościowania. ETF nie musi być funduszem pasywnym. Stop loss nie gwarantuje konkretnej ceny sprzedaży. Blue chip nie jest synonimem inwestycji bez ryzyka. Spread nie zawsze jest po prostu wynagrodzeniem brokera.
Podobnie z dźwignią. Dźwignia przedsiębiorstwa wynikająca z zadłużenia to nie to samo co dźwignia używana przez inwestora w CFD albo futures. Rozdzieliłem te pojęcia, bo mieszanie ich w jednej definicji powoduje więcej zamieszania niż pożytku.
Podstawy rynku kapitałowego i GPW
32 definicji w tej części słownika.
Akcja
Instrument udziałowy reprezentujący udział w kapitale spółki. Zakres praw akcjonariusza zależy od rodzaju akcji i przepisów, a może obejmować między innymi udział w walnym zgromadzeniu, prawo głosu oraz udział w dywidendzie, jeśli zostanie ona uchwalona.
Akcjonariusz
Osoba lub podmiot posiadający akcje spółki. Akcjonariusz ponosi ryzyko zmiany wartości akcji, a jego prawa korporacyjne i majątkowe wynikają z rodzaju posiadanych akcji oraz obowiązujących przepisów.
Akcje zwykłe
Najczęściej spotykana kategoria akcji. Zwykle dają prawa udziałowe i głosu zgodnie z zasadami określonymi w statucie spółki oraz przepisach, ale nie zapewniają z góry określonej dywidendy ani zwrotu kapitału.
Akcje uprzywilejowane
Akcje, z którymi mogą wiązać się dodatkowe uprawnienia, na przykład dotyczące głosu, dywidendy albo podziału majątku. Konkretny zakres uprzywilejowania wynika ze statutu spółki i przepisów, dlatego trzeba go sprawdzać dla konkretnej emisji.
Instrument finansowy
Kontrakt lub prawo o charakterze finansowym. KNF wyróżnia między innymi instrumenty udziałowe, dłużne i pochodne. Akcje są przykładem instrumentu udziałowego, obligacje instrumentu dłużnego, a opcje i kontrakty terminowe instrumentów pochodnych.
Instrument bazowy
Aktywo, wskaźnik albo inna wielkość, od której zależy wartość instrumentu pochodnego. Instrumentem bazowym może być między innymi akcja, indeks, obligacja, waluta, stopa procentowa albo surowiec.
Emitent
Podmiot emitujący albo zamierzający emitować papiery wartościowe. W praktyce emitentem akcji jest spółka, natomiast obligacje mogą emitować między innymi przedsiębiorstwa, jednostki samorządu oraz Skarb Państwa.
Spółka publiczna
Spółka objęta reżimem rynku publicznego zgodnie z polskimi przepisami. Inwestor powinien korzystać z raportów i informacji publikowanych przez emitenta oraz sprawdzać, na jakim rynku jego instrumenty są notowane.
GPW
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie organizuje obrót między innymi akcjami i instrumentami pochodnymi. Grupa GPW prowadzi także segmenty i systemy związane z NewConnect i Catalyst.
Rynek regulowany
Zorganizowany system obrotu instrumentami finansowymi działający na podstawie określonych przepisów i podlegający nadzorowi. W Polsce jednym z jego najważniejszych elementów jest Główny Rynek GPW.
ASO
Alternatywny System Obrotu jest wielostronnym systemem kojarzącym oferty kupna i sprzedaży poza rynkiem regulowanym. W Polsce w tej formule funkcjonuje między innymi NewConnect oraz część rynku Catalyst.
NewConnect
Rynek akcji prowadzony przez GPW w formule Alternatywnego Systemu Obrotu. Jest kierowany przede wszystkim do mniejszych i rozwijających się przedsiębiorstw, a poziom ryzyka poszczególnych spółek może być wyższy niż w przypadku największych emitentów rynku głównego.
Catalyst
System obrotu dłużnymi instrumentami finansowymi organizowany przez GPW i BondSpot. Notowane są tam między innymi obligacje korporacyjne, komunalne, skarbowe oraz listy zastawne.
Rynek pierwotny
Rynek, na którym inwestorzy nabywają nowo emitowane papiery wartościowe, a środki z emisji trafiają do emitenta albo zgodnie z warunkami konkretnej oferty. Przykładem może być objęcie akcji nowej emisji.
Rynek wtórny
Rynek, na którym inwestorzy kupują i sprzedają instrumenty już wyemitowane wcześniej. Typowa transakcja kupna akcji innego inwestora na giełdzie odbywa się właśnie na rynku wtórnym.
IPO
Initial Public Offering oznacza pierwszą ofertę publiczną akcji spółki. IPO może być jednym z etapów wejścia spółki na giełdę i pozyskania kapitału albo umożliwienia sprzedaży części akcji przez dotychczasowych akcjonariuszy, zależnie od struktury oferty.
SPO
Kolejna oferta publiczna papierów wartościowych spółki, która ma już historię obecności na rynku publicznym. Szczegóły mogą obejmować nowe akcje, sprzedaż istniejących akcji albo połączenie obu elementów.
Ticker
Krótki symbol używany do identyfikowania instrumentu w systemie giełdowym lub serwisie notowań. Ten sam emitent może mieć inne oznaczenia na różnych rynkach, dlatego przy składaniu zlecenia warto sprawdzić również nazwę i ISIN.
ISIN
International Securities Identification Number jest międzynarodowym kodem identyfikującym konkretną serię instrumentów finansowych. Pomaga odróżnić papiery o podobnych nazwach albo różne serie tego samego emitenta.
Free float
Część akcji znajdująca się w swobodnym obrocie i dostępna dla inwestorów rynkowych zgodnie z metodologią stosowaną przez dany rynek lub dostawcę indeksu. Niski free float może ograniczać płynność i zwiększać znaczenie pojedynczych zleceń.
Kapitalizacja rynkowa
Wartość rynkowa kapitału akcyjnego spółki obliczana jako bieżąca cena akcji pomnożona przez liczbę akcji pozostających w obrocie. Sama wysoka kapitalizacja nie mówi, czy akcje są tanie albo drogie względem wyników spółki.
Indeks giełdowy
Miara zmian wartości określonego koszyka instrumentów według ustalonej metodologii. Indeksy służą do obserwowania rynku, tworzenia benchmarków oraz budowania produktów takich jak fundusze indeksowe i część ETF.
Benchmark
Punkt odniesienia służący do porównywania wyniku portfela, funduszu albo strategii. Benchmark powinien pasować do rodzaju aktywów i ryzyka, ponieważ porównywanie polskiego funduszu małych spółek z globalnym indeksem dużych firm może prowadzić do błędnych wniosków.
WIG
Szeroki indeks rynku akcji GPW obejmujący spółki spełniające kryteria metodologii indeksu. Jest indeksem dochodowym, więc w jego wyniku uwzględniane są również dochody z dywidend zgodnie z metodologią.
WIG20
Indeks dwudziestu dużych i płynnych spółek notowanych na Głównym Rynku GPW zgodnie z metodologią GPW Benchmark. Skład jest okresowo weryfikowany, dlatego lista spółek nie jest stała na zawsze.
mWIG40
Indeks średnich spółek notowanych na Głównym Rynku GPW według metodologii GPW Benchmark. Stanowi częsty punkt odniesienia przy analizie segmentu średnich przedsiębiorstw.
sWIG80
Indeks mniejszych spółek notowanych na Głównym Rynku GPW według metodologii GPW Benchmark. Spółki z tego segmentu mogą mieć niższą płynność niż największe podmioty z WIG20.
ESPI
Elektroniczny System Przekazywania Informacji, przez który emitenci przekazują określone raporty i informacje wymagane przepisami. Dla inwestora jest jednym ze źródeł oficjalnych komunikatów spółek.
EBI
Elektroniczna Baza Informacji wykorzystywana między innymi przez emitentów notowanych w Alternatywnym Systemie Obrotu do przekazywania wymaganych raportów.
Raport bieżący
Komunikat emitenta dotyczący zdarzenia albo informacji wymagającej przekazania rynkowi zgodnie z obowiązującymi regulacjami. Nie każdy raport jest pozytywną albo negatywną wiadomością, dlatego trzeba czytać jego treść i kontekst.
Raport okresowy
Raport publikowany za określony okres sprawozdawczy. Może zawierać sprawozdania finansowe, komentarz zarządu i inne informacje wymagane dla danego emitenta i rynku.
KDPW
Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych jest elementem infrastruktury polskiego rynku kapitałowego. Prowadzi między innymi system depozytowy i uczestniczy w procesach związanych z rejestracją i rozrachunkiem instrumentów finansowych.
Handel, ceny i zlecenia giełdowe
22 definicji w tej części słownika.
Bid
Najwyższa cena, po której kupujący jest obecnie gotów nabyć określoną liczbę jednostek instrumentu. Bid jest stroną popytową kwotowania.
Ask
Najniższa cena, po której sprzedający jest obecnie gotów sprzedać określoną liczbę jednostek instrumentu. Ask jest stroną podażową kwotowania.
Spread
Różnica pomiędzy najlepszą ceną ask i najlepszą ceną bid. Wąski spread zwykle ułatwia zawieranie transakcji przy mniejszym koszcie wejścia i wyjścia, ale jego szerokość może zmieniać się wraz z płynnością i zmiennością.
Arkusz zleceń
Zestawienie aktywnych ofert kupna i sprzedaży instrumentu uporządkowanych według ceny i zasad danego rynku. Pozwala zobaczyć bieżącą głębokość popytu i podaży, ale nie gwarantuje, że wszystkie widoczne zlecenia pozostaną w arkuszu.
Zlecenie market
Zlecenie nastawione przede wszystkim na szybkie wykonanie po dostępnych cenach rynkowych. Nie gwarantuje konkretnej ceny, dlatego na szybko zmieniającym się albo mało płynnym rynku cena wykonania może odbiegać od ostatniego notowania.
Zlecenie limit
Zlecenie kupna albo sprzedaży z określoną ceną graniczną. Kupno może zostać wykonane po limicie albo niżej, a sprzedaż po limicie albo wyżej. Cena jest kontrolowana, ale wykonanie nie jest gwarantowane.
Zlecenie stop
Zlecenie aktywowane po osiągnięciu ustalonego poziomu stop. W typowej konstrukcji po aktywacji staje się zleceniem rynkowym, dlatego końcowa cena wykonania może różnić się od poziomu aktywacji.
Zlecenie stop limit
Po osiągnięciu ceny stop aktywuje zlecenie z limitem ceny. Chroni przed wykonaniem po dowolnej cenie, ale przy gwałtownym ruchu może w ogóle nie zostać zrealizowane.
Stop loss
Ogólne określenie mechanizmu ograniczania straty przez zamknięcie pozycji po osiągnięciu określonego poziomu. Nie jest gwarancją maksymalnej straty, ponieważ luka cenowa, mała płynność albo konstrukcja zlecenia mogą spowodować wykonanie po gorszej cenie.
Take profit
Zlecenie albo warunek służący do realizacji zysku po osiągnięciu wcześniej ustalonego poziomu ceny. Tak jak każde zlecenie, powinien być oceniany razem z zasadami wykonania u konkretnego brokera.
Trailing stop
Ruchomy poziom stop, który przesuwa się wraz z korzystnym ruchem ceny według ustalonej odległości procentowej albo kwotowej. Po odwróceniu rynku może zostać aktywowany i zamknąć pozycję.
Slippage
Różnica pomiędzy ceną oczekiwaną a ceną faktycznego wykonania zlecenia. Rośnie zwykle przy dużej zmienności, małej płynności albo dużym rozmiarze zlecenia względem arkusza.
Płynność
Zdolność rynku do absorbowania transakcji bez dużej zmiany ceny. Instrument płynny można zwykle łatwiej kupić lub sprzedać przy mniejszym spreadzie i mniejszym wpływie zlecenia na kurs.
Wolumen
Liczba albo ilość instrumentów będących przedmiotem transakcji w określonym czasie. Wolumen pomaga oceniać aktywność rynku, ale sam nie mówi, czy popyt czy podaż mają trwałą przewagę.
Obrót
Wartość transakcji zawartych na danym instrumencie albo rynku w określonym czasie. Nie należy mylić obrotu wyrażonego w pieniądzu z wolumenem wyrażonym liczbą instrumentów.
Pozycja długa
Ekspozycja, której wartość zwykle rośnie, gdy cena instrumentu bazowego rośnie. Najprostszym przykładem jest zakup akcji z zamiarem zysku na wzroście ceny.
Krótka sprzedaż
Sprzedaż papierów, których inwestor nie posiada i które są pożyczane w celu rozliczenia transakcji. Inwestor liczy na odkupienie ich później taniej. Strata na klasycznej krótkiej sprzedaży może teoretycznie rosnąć bez ustalonego górnego limitu wraz ze wzrostem ceny.
Short squeeze
Gwałtowny wzrost ceny, który może zmuszać część inwestorów posiadających krótkie pozycje do odkupywania instrumentu. Takie zakupy mogą dodatkowo wzmacniać wzrost ceny.
Market maker
Podmiot wystawiający kwotowania kupna i sprzedaży zgodnie z zasadami danego rynku lub umową. Jego obecność może wspierać płynność, ale nie oznacza stałego spreadu ani gwarancji wykonania każdej transakcji.
Fixing
Sposób ustalania kursu na podstawie zgromadzonych zleceń w określonym momencie. Mechanizm może być stosowany na otwarciu, zamknięciu albo w systemach notowań jednolitych zgodnie z zasadami rynku.
Notowania ciągłe
System, w którym transakcje mogą być zawierane w trakcie sesji, gdy przeciwstawne zlecenia spełniają warunki realizacji. Cena może zmieniać się wielokrotnie w ciągu dnia.
Luka cenowa
Przedział pomiędzy kolejnymi notowaniami lub okresami, w którym nie doszło do transakcji po cenach pomiędzy nimi. Luka może powstać po publikacji informacji albo przy gwałtownej zmianie popytu i podaży.
Analiza spółek i wskaźniki finansowe
26 definicji w tej części słownika.
Analiza fundamentalna
Podejście polegające na ocenie działalności, wyników finansowych, bilansu, przepływów pieniężnych, otoczenia branżowego i innych czynników wpływających na wartość spółki. Nie daje jednej pewnej wartości godziwej, ponieważ wynik zależy od danych i przyjętych założeń.
Przychody
Wartość sprzedaży dóbr i usług wykazywana przez spółkę zgodnie z zasadami rachunkowości. Wzrost przychodów sam w sobie nie gwarantuje wzrostu zysku, jeśli koszty rosną szybciej.
EBIT
Wynik operacyjny przed kosztami finansowymi i podatkiem dochodowym. Pomaga analizować podstawową działalność operacyjną, ale jego definicja i sposób prezentacji trzeba sprawdzać w sprawozdaniu konkretnej spółki.
EBITDA
Miara wyniku operacyjnego przed odsetkami, podatkami, amortyzacją i umorzeniem według przyjętej definicji. EBITDA nie jest przepływem gotówki i może być prezentowana również w wersjach skorygowanych, dlatego warto czytać sposób jej wyliczenia przez spółkę.
Zysk netto
Wynik finansowy pozostający po uwzględnieniu kosztów, przychodów finansowych, podatków i innych pozycji zgodnie ze sprawozdaniem. Jednorazowe zdarzenia mogą istotnie zmieniać zysk netto w konkretnym okresie.
EPS
Earnings Per Share oznacza zysk przypadający na jedną akcję. Najprościej łączy wynik spółki z liczbą akcji, ale przy analizie trzeba zwracać uwagę między innymi na rozwodnienie i zmiany liczby akcji.
P/E
Price to Earnings porównuje cenę akcji z zyskiem przypadającym na jedną akcję. Niskie P/E nie oznacza automatycznie niedowartościowania, a wysokie nie oznacza automatycznie przewartościowania. Wskaźnik należy porównywać z historią spółki, branżą, tempem wzrostu i jakością zysków.
P/BV
Price to Book Value porównuje cenę albo kapitalizację spółki z wartością księgową kapitału własnego. Użyteczność wskaźnika zależy od branży i struktury aktywów, dlatego nie jest równie informacyjny dla każdej spółki.
Wartość księgowa
Wartość aktywów netto wynikająca z bilansu zgodnie z zasadami rachunkowości. Nie musi być równa wartości rynkowej przedsiębiorstwa ani cenie, jaką ktoś zapłaciłby za spółkę.
EV
Enterprise Value jest miarą wartości przedsiębiorstwa uwzględniającą kapitalizację oraz elementy zadłużenia i gotówki zgodnie z przyjętą metodologią. Stosuje się ją przy porównywaniu spółek o różnej strukturze finansowania.
EV/EBITDA
Wskaźnik porównujący Enterprise Value z EBITDA. Bywa używany w wycenie porównawczej, ale nie uwzględnia bezpośrednio nakładów inwestycyjnych, podatków ani jakości przepływów gotówkowych.
ROE
Return on Equity mierzy relację zysku do kapitału własnego. Wysokie ROE może wynikać z dobrej efektywności, ale także z małego kapitału własnego albo wysokiego zadłużenia, dlatego wymaga interpretacji.
ROA
Return on Assets odnosi wynik do aktywów spółki. Pomaga oceniać efektywność wykorzystania majątku, ale porównania mają największy sens pomiędzy podmiotami o podobnym modelu biznesowym.
FCF
Free Cash Flow opisuje wolne przepływy pieniężne pozostające po określonych wydatkach inwestycyjnych według przyjętej definicji. Popularne uproszczenie to przepływy z działalności operacyjnej pomniejszone o nakłady inwestycyjne, ale dokładne formuły mogą się różnić.
Marża
Relacja określonego poziomu wyniku do przychodów. Można analizować między innymi marżę brutto, operacyjną i netto. Porównywanie różnych marż bez sprawdzenia definicji prowadzi do błędnych wniosków.
Dywidenda
Wypłata na rzecz akcjonariuszy wynikająca z decyzji właściwych organów spółki. Dywidenda nie jest gwarantowana, a jej wysokość może zmieniać się z roku na rok.
Stopa dywidendy
Relacja dywidendy przypadającej na akcję do ceny akcji. Wysoka stopa może wynikać z dużej wypłaty, ale także z mocnego spadku ceny akcji, dlatego nie powinna być oceniana bez analizy spółki.
Payout ratio
Wskaźnik pokazujący, jaka część zysku jest przeznaczana na dywidendę według przyjętej definicji. Bardzo wysoki poziom może być trudny do utrzymania, jeśli spółka nie generuje odpowiednich przepływów pieniężnych.
Dzień bez prawa do dywidendy
Dzień, od którego zakup akcji nie daje prawa do najbliższej dywidendy zgodnie z zasadami rozliczenia rynku. Kurs może w tym dniu reagować na odłączenie prawa do wypłaty, ale faktyczna zmiana ceny zależy również od rynku.
Dzień ustalenia prawa do dywidendy
Dzień służący do ustalenia akcjonariuszy uprawnionych do dywidendy zgodnie z uchwałą i zasadami rozrachunku. Nie należy go mylić z dniem wypłaty dywidendy.
Buyback
Skup akcji własnych przez spółkę zgodnie z obowiązującymi przepisami i warunkami programu. Może zmniejszać liczbę akcji w obrocie, ale wpływ na wartość dla akcjonariusza zależy między innymi od ceny skupu i sposobu wykorzystania akcji.
Split akcji
Podział istniejących akcji na większą liczbę jednostek przy proporcjonalnym obniżeniu ceny odniesienia. Sam split nie zwiększa wartości ekonomicznej przedsiębiorstwa ani udziału akcjonariusza.
Scalenie akcji
Reverse split zmniejsza liczbę akcji poprzez połączenie kilku dotychczasowych akcji w jedną. Samo scalenie nie poprawia automatycznie kondycji spółki.
Prawo poboru
Prawo umożliwiające dotychczasowym akcjonariuszom objęcie akcji nowej emisji na określonych zasadach, jeśli dana emisja przewiduje takie uprawnienie. Ma ograniczać rozwodnienie udziału akcjonariusza, który z prawa korzysta.
PDA
Prawo do Akcji jest instrumentem pozwalającym na obrót prawami do nowo objętych akcji w okresie poprzedzającym rejestrację i rozpoczęcie notowań samych akcji, jeśli dana emisja i rynek przewidują taki mechanizm.
Rozwodnienie
Spadek procentowego udziału dotychczasowego akcjonariusza w kapitale albo zysku na akcję wskutek emisji nowych akcji lub innych zdarzeń zwiększających liczbę akcji. Samo rozwodnienie trzeba oceniać razem z ceną emisji i przeznaczeniem pozyskanego kapitału.
ETF, fundusze i produkty giełdowe
11 definicji w tej części słownika.
ETF
Exchange Traded Fund jest funduszem notowanym na giełdzie. ETF może odwzorowywać indeks albo realizować inną strategię zgodnie z dokumentacją funduszu. Nie każdy ETF jest pasywny i nie każdy śledzi klasyczny indeks akcji.
Fundusz indeksowy
Fundusz, którego celem jest odwzorowywanie wyniku określonego indeksu według przyjętej metodologii. Może mieć formę ETF albo innego funduszu, zależnie od konstrukcji prawnej produktu.
Fundusz aktywnie zarządzany
Fundusz, w którym zarządzający podejmuje decyzje dotyczące składu portfela w celu realizacji określonej strategii. Wynik może być lepszy albo gorszy od benchmarku, a koszty mogą być wyższe niż w prostych produktach indeksowych.
TER i koszty bieżące
Miary kosztów ponoszonych w funduszu zgodnie z dokumentacją produktu. Nie obejmują zawsze wszystkich kosztów, które inwestor może ponieść, dlatego przed zakupem warto sprawdzić KID, dokumentację funduszu, prowizję brokera i spread.
Tracking difference
Różnica pomiędzy wynikiem funduszu a wynikiem indeksu w określonym okresie. Może wynikać między innymi z kosztów, podatków, sposobu replikacji oraz zarządzania portfelem.
Tracking error
Miara zmienności odchyleń wyniku funduszu od benchmarku. Nie jest tym samym co tracking difference, który opisuje samą różnicę wyników.
Replikacja fizyczna
Sposób odwzorowania indeksu przez posiadanie papierów wchodzących w jego skład, w pełnym albo próbkowanym portfelu. Dokładne zasady są opisane w dokumentacji konkretnego ETF.
Replikacja syntetyczna
Sposób uzyskiwania ekspozycji na wynik indeksu z wykorzystaniem instrumentów pochodnych, często swapu. Taka konstrukcja wprowadza inne źródła ryzyka niż prosty zakup wszystkich akcji indeksu.
ETN
Exchange Traded Note jest notowanym instrumentem dłużnym, którego wynik jest powiązany z określonym indeksem albo strategią. W przeciwieństwie do funduszu inwestor ponosi również ryzyko kredytowe emitenta ETN.
ETC
Exchange Traded Commodity jest produktem giełdowym dającym ekspozycję na surowiec albo koszyk surowców zgodnie z konstrukcją produktu. W Europie ETC często nie jest funduszem UCITS ETF, dlatego trzeba czytać dokumentację i sposób zabezpieczenia.
KID
Key Information Document jest dokumentem zawierającym ustandaryzowane informacje o produkcie inwestycyjnym, jego ryzyku, kosztach i scenariuszach zgodnie z obowiązującymi regulacjami. Nie zastępuje całej dokumentacji produktu, ale jest dobrym miejscem na rozpoczęcie analizy.
Obligacje i rynek długu
11 definicji w tej części słownika.
Obligacja
Instrument dłużny, w którym inwestor finansuje emitenta na warunkach określonych w emisji. Emitent zobowiązuje się spełnić świadczenia przewidziane w warunkach, na przykład zapłacić odsetki i wykupić obligację.
Wartość nominalna obligacji
Kwota przypisana obligacji, która służy między innymi jako podstawa obliczania części świadczeń i może odpowiadać kwocie wykupu, jeśli warunki emisji nie stanowią inaczej.
Kupon obligacji
Odsetki należne inwestorowi zgodnie z warunkami emisji. Stopa kuponowa nie jest tym samym co rentowność rynkowa obligacji.
Termin zapadalności
Data, w której zgodnie z warunkami instrumentu przypada ostateczny wykup albo zakończenie zobowiązania. Dłuższy termin zwykle zwiększa ekspozycję na zmiany stóp procentowych i inne rodzaje ryzyka.
Rentowność obligacji
Miara dochodowości obligacji odnoszona do ceny i przepływów pieniężnych według wybranej metodologii. Można analizować między innymi rentowność bieżącą i YTM.
Rentowność bieżąca
Roczna wartość kuponów podzielona przez aktualną cenę rynkową obligacji. Nie uwzględnia różnicy pomiędzy ceną zakupu i wykupu ani wartości pieniądza w czasie.
YTM
Yield to Maturity jest stopą dyskontową, przy której wartość bieżąca przyszłych przepływów z obligacji odpowiada jej cenie. Jest miarą modelową i opiera się na założeniach dotyczących przepływów oraz utrzymania instrumentu do wykupu.
Duration
Miara czasu i wrażliwości ceny obligacji na zmianę rentowności zależnie od rodzaju duration. Modified duration jest często używane do przybliżenia procentowej zmiany ceny przy niewielkiej zmianie rentowności.
Rating kredytowy
Opinia agencji ratingowej dotycząca wiarygodności kredytowej emitenta albo konkretnej emisji według jej metodologii. Rating nie jest gwarancją spłaty i może zostać zmieniony.
Ryzyko kredytowe
Ryzyko, że emitent nie wykona w terminie zobowiązań wynikających z instrumentu dłużnego. Wyższa oferowana rentowność może być wynagrodzeniem za wyższe postrzegane ryzyko.
Ryzyko stopy procentowej
Ryzyko zmiany wartości instrumentu wskutek zmian rynkowych stóp i wymaganych rentowności. Jest szczególnie istotne dla obligacji o stałych przepływach i długim duration.
Instrumenty pochodne, short i dźwignia
15 definicji w tej części słownika.
Instrument pochodny
Kontrakt, którego wartość zależy od instrumentu bazowego albo innej wielkości. KNF wymienia w tej grupie między innymi opcje i kontrakty terminowe. Instrumenty pochodne mogą służyć do zabezpieczenia, spekulacji i arbitrażu.
Kontrakt terminowy futures
Standaryzowany kontrakt zobowiązujący strony do rozliczenia transakcji według warunków określonych przez rynek. Pozycje są zwykle rozliczane z wykorzystaniem depozytów zabezpieczających i mogą podlegać codziennemu rozrachunkowi zmian wartości.
Opcja
Instrument dający nabywcy prawo, ale nie obowiązek, kupna albo sprzedaży instrumentu bazowego na warunkach kontraktu. Wystawca opcji przyjmuje odpowiadające temu zobowiązanie.
Opcja call
Opcja dająca nabywcy prawo kupna instrumentu bazowego na warunkach kontraktu. Jej wartość zależy między innymi od ceny bazowego instrumentu, strike, czasu, zmienności i stóp procentowych.
Opcja put
Opcja dająca nabywcy prawo sprzedaży instrumentu bazowego na warunkach kontraktu. Może być używana między innymi do spekulacji na spadek albo do zabezpieczania określonego ryzyka.
Strike
Cena wykonania opcji określona w kontrakcie. Relacja pomiędzy strike i ceną instrumentu bazowego wpływa na wartość wewnętrzną opcji.
Premia opcyjna
Cena płacona przez nabywcę opcji za uzyskane prawo. Dla nabywcy klasycznej opcji premia jest kosztem wejścia w pozycję, natomiast profil ryzyka wystawcy jest inny.
Swap
Umowa, w której strony wymieniają określone strumienie płatności według ustalonych zasad. Popularne są między innymi swapy procentowe i walutowe.
CFD
Contract for Difference jest instrumentem pochodnym rozliczanym pieniężnie na podstawie zmiany wartości instrumentu bazowego. CFD często wykorzystuje dźwignię, dlatego nawet niewielki ruch rynku może powodować dużą procentową zmianę wyniku pozycji.
Dźwignia transakcyjna
Mechanizm pozwalający uzyskać ekspozycję większą niż kapitał zaangażowany jako depozyt. Zwiększa zarówno potencjalny zysk, jak i ryzyko straty, dlatego KNF ostrzega przed instrumentami lewarowanymi dla osób, które nie rozumieją ich działania.
Dźwignia finansowa spółki
Wykorzystanie finansowania dłużnego przez przedsiębiorstwo. Wysoki udział długu może zwiększać stopę zwrotu dla właścicieli w korzystnym scenariuszu, ale zwiększa również obciążenia finansowe i wrażliwość na pogorszenie wyników.
Depozyt zabezpieczający
Kapitał wymagany do otwarcia albo utrzymania części pozycji lewarowanych. Nie jest pełną ceną instrumentu, a jego poziom i zasady zależą od rynku oraz produktu.
Margin call
Wezwanie do uzupełnienia środków albo zabezpieczenia, gdy rachunek przestaje spełniać wymagane poziomy depozytu. W określonych warunkach broker może zamknąć pozycje zgodnie z regulaminem.
Hedging
Zabezpieczanie ryzyka przez budowę pozycji, która ma ograniczać negatywny wpływ niekorzystnego ruchu innej ekspozycji. Hedging zwykle kosztuje i może zmniejszać część potencjalnego zysku.
Arbitraż
Strategia wykorzystująca różnice wyceny powiązanych aktywów albo rynków. W teorii arbitraż dąży do wykorzystania nieefektywności cenowej, ale w praktyce pozostają ryzyka wykonania, płynności, kosztów i rozrachunku.
Portfel, ryzyko i strategie inwestycyjne
21 definicji w tej części słownika.
Portfel inwestycyjny
Zbiór aktywów posiadanych przez inwestora. Może obejmować akcje, obligacje, fundusze, gotówkę, surowce i inne instrumenty zależnie od celu, horyzontu i tolerancji ryzyka.
Alokacja aktywów
Podział portfela pomiędzy różne klasy aktywów, na przykład akcje, obligacje i gotówkę. Jest jednym z podstawowych sposobów kształtowania profilu ryzyka portfela.
Dywersyfikacja
Rozproszenie kapitału pomiędzy różne inwestycje w celu ograniczenia zależności wyniku od jednego aktywa, emitenta, sektora albo regionu. Dywersyfikacja może zmniejszać część ryzyka, ale nie eliminuje ryzyka rynkowego.
Korelacja
Miara współzależności zmian dwóch zmiennych. W portfelu niska albo ujemna korelacja pomiędzy aktywami może wspierać dywersyfikację, ale korelacje mogą zmieniać się w czasie, szczególnie podczas kryzysów.
Zmienność
Miara skali wahań ceny albo stóp zwrotu. Wysoka zmienność oznacza większe wahania, ale sama w sobie nie opisuje wszystkich rodzajów ryzyka inwestycyjnego.
Beta
Miara wrażliwości stóp zwrotu aktywa na zmiany wybranego benchmarku w modelu rynkowym. Beta większa od 1 oznacza historycznie większą wrażliwość na ruch benchmarku, ale nie jest prognozą przyszłego wyniku.
Alpha
Miara nadwyżkowego wyniku względem wyniku oczekiwanego z przyjętego modelu albo benchmarku. Wartość alpha zależy od użytej metodologii i okresu analizy.
Drawdown
Spadek wartości portfela albo instrumentu od wcześniejszego lokalnego maksimum do kolejnego minimum. Maximum drawdown pokazuje największe takie obsunięcie w analizowanym okresie.
Sharpe ratio
Wskaźnik porównujący nadwyżkową stopę zwrotu ponad stopę wolną od ryzyka ze zmiennością stóp zwrotu. Pomaga zestawiać wynik z ryzykiem mierzonym odchyleniem standardowym, ale ma ograniczenia i zależy od okresu danych.
Stopa wolna od ryzyka
Teoretyczny albo praktyczny punkt odniesienia dla inwestycji o bardzo niskim ryzyku kredytowym w określonej walucie i horyzoncie. W modelach finansowych często przybliża się ją stopami odpowiednich papierów skarbowych.
DCA
Dollar Cost Averaging oznacza inwestowanie stałych kwot w regularnych odstępach niezależnie od bieżącego poziomu rynku. Strategia ogranicza ryzyko wejścia całym kapitałem w jednym momencie, ale nie gwarantuje lepszego wyniku niż inwestycja jednorazowa.
Lump sum
Jednorazowe zainwestowanie większej części dostępnego kapitału. Daje pełną ekspozycję od początku, ale zwiększa znaczenie momentu wejścia w porównaniu ze stopniowym inwestowaniem.
Rebalansowanie
Przywracanie założonych wag aktywów w portfelu po zmianach cen. Może polegać na sprzedaży części aktywów, których udział wzrósł, i zwiększeniu udziału tych, które spadły poniżej docelowej wagi.
Inwestowanie pasywne
Podejście dążące zwykle do uzyskania ekspozycji na szeroki rynek albo indeks przy ograniczonej liczbie decyzji selekcyjnych. Nie oznacza braku ryzyka ani gwarancji wzrostu rynku.
Inwestowanie aktywne
Podejście, w którym inwestor albo zarządzający podejmuje decyzje dotyczące wyboru instrumentów, momentu transakcji albo alokacji w celu realizacji określonej strategii. Wynik może być lepszy albo gorszy od benchmarku.
Value investing
Strategia poszukiwania aktywów uznawanych za wyceniane nisko względem oszacowanej wartości fundamentalnej. Tania wycena wskaźnikowa sama w sobie nie wystarcza, ponieważ spółka może być tania z uzasadnionego powodu.
Growth investing
Podejście koncentrujące się na spółkach, od których rynek oczekuje wysokiego tempa wzrostu przychodów, zysków albo przepływów. Wysokie oczekiwania mogą oznaczać wysoką wycenę i dużą wrażliwość kursu na rozczarowania.
Momentum
Strategia wykorzystująca tendencję do kontynuacji relatywnie silnych albo słabych ruchów cen w określonym horyzoncie. Momentum może działać okresowo, ale podlega gwałtownym odwróceniom.
ESG
Environmental, Social and Governance opisuje czynniki środowiskowe, społeczne i związane z ładem korporacyjnym wykorzystywane w części procesów inwestycyjnych. Różne fundusze i dostawcy mogą stosować odmienne metodologie ESG.
Tolerancja ryzyka
Zdolność i gotowość inwestora do zaakceptowania strat albo wahań wartości portfela w zamian za potencjalny wynik. Powinna być oceniana razem z sytuacją finansową i celem inwestycji.
Horyzont inwestycyjny
Okres, przez który inwestor planuje utrzymywać inwestycję przed wykorzystaniem kapitału. Dłuższy horyzont może zwiększać zdolność do przeczekania części wahań, ale nie usuwa ryzyka straty.
Wykres, trend i analiza techniczna
14 definicji w tej części słownika.
Analiza techniczna
Podejście wykorzystujące dane rynkowe, przede wszystkim cenę i wolumen, do badania trendów, relacji i zachowania rynku. Nie daje pewnej prognozy przyszłej ceny, a sygnały mogą być fałszywe.
Trend
Dominujący kierunek zmian ceny w analizowanym horyzoncie. Można mówić o trendzie wzrostowym, spadkowym albo bocznym, ale jego ocena zależy od ramy czasowej.
Wsparcie
Obszar ceny, przy którym wcześniej pojawiał się zwiększony popyt albo zatrzymanie spadku. Wsparcie nie jest gwarantowaną barierą i może zostać przełamane.
Opór
Obszar ceny, przy którym wcześniej pojawiała się zwiększona podaż albo zatrzymanie wzrostu. Tak jak wsparcie jest strefą obserwowaną przez uczestników rynku, a nie pewnym poziomem odwrócenia.
Średnia krocząca
Wskaźnik wygładzający dane cenowe przez obliczanie średniej z określonej liczby okresów. Popularne odmiany to SMA i EMA. Średnia reaguje z opóźnieniem, ponieważ opiera się na danych historycznych.
RSI
Relative Strength Index jest oscylatorem mierzącym tempo i skalę ostatnich zmian cen w zakresie od 0 do 100. Poziomy 70 i 30 są często używane orientacyjnie, ale nie oznaczają automatycznego sygnału sprzedaży albo kupna.
MACD
Moving Average Convergence Divergence jest wskaźnikiem opartym na relacji średnich wykładniczych. Inwestorzy obserwują między innymi linię MACD, linię sygnałową i histogram, ale sygnały wymagają interpretacji w kontekście rynku.
ATH
All Time High oznacza najwyższy historyczny poziom ceny albo wartości instrumentu w dostępnej historii notowań. Samo osiągnięcie ATH nie mówi, czy cena będzie dalej rosła.
ATL
All Time Low oznacza najniższy historyczny poziom ceny albo wartości instrumentu w dostępnej historii notowań. Niski historycznie kurs nie oznacza automatycznie okazji inwestycyjnej.
Korekta
Spadek ceny występujący w ramach szerszego ruchu albo trendu. Nie istnieje jedna uniwersalna granica procentowa, która w każdej sytuacji odróżnia korektę od bessy.
Hossa
Dłuższy okres przewagi wzrostów i pozytywnego sentymentu na rynku. Popularne definicje ilościowe mogą różnić się w zależności od źródła i indeksu.
Bessa
Dłuższy okres spadków i negatywnego sentymentu. Często spotyka się umowną granicę spadku szerokiego indeksu o około 20 procent od szczytu, ale nie jest to uniwersalna definicja prawna ani reguła dla każdego aktywa.
Rynek byka
Potoczne określenie rynku wzrostowego albo hossy. Byk symbolizuje oczekiwanie wzrostu cen.
Rynek niedźwiedzia
Potoczne określenie rynku spadkowego albo bessy. Niedźwiedź symbolizuje oczekiwanie spadku cen.
Chcesz przejść od definicji do analizy spółki?
Porównaj analizę fundamentalną z techniczną i zobacz, jakie dane każda z nich wykorzystuje w praktyce.
Analiza fundamentalna a technicznaInteresują Cię ETF?
Po poznaniu pojęć takich jak tracking difference, replikacja i koszty funduszu możesz przejść do porównania konkretnych ETF dostępnych dla polskiego inwestora.
Ranking ETF w PolsceChcesz lepiej zrozumieć obligacje?
Sprawdź osobny przewodnik o obligacjach, a później przejdź do rentowności, YTM i duration.
Co to jest obligacja?Najczęściej zadawane pytania o pojęcia giełdowe
Co oznaczają podstawowe terminy giełdowe?
Do podstaw należą między innymi akcja, emitent, indeks, kapitalizacja, bid, ask, spread, wolumen, zlecenie market, zlecenie limit, dywidenda, ETF, obligacja, rentowność, dywersyfikacja i ryzyko. Znajomość definicji nie wystarcza jednak do podjęcia decyzji inwestycyjnej. Trzeba rozumieć również zasady działania konkretnego instrumentu.
Czym różni się zlecenie market od zlecenia limit?
Zlecenie market jest nastawione przede wszystkim na szybkie wykonanie po dostępnych cenach i nie gwarantuje konkretnej ceny. Zlecenie limit pozwala określić maksymalną cenę kupna albo minimalną cenę sprzedaży, ale może pozostać niewykonane, jeśli rynek nie osiągnie odpowiedniego poziomu.
Czy stop loss gwarantuje maksymalną stratę?
Nie. Typowe zlecenie stop po aktywacji staje się zleceniem rynkowym. Przy luce cenowej, małej płynności albo gwałtownym ruchu rynku końcowa cena wykonania może być gorsza od poziomu stop. Stop loss jest narzędziem zarządzania ryzykiem, a nie gwarancją ceny.
Co oznacza spread na giełdzie?
Spread to różnica pomiędzy najlepszą ceną sprzedaży ask i najlepszą ceną kupna bid. Wąski spread zwykle oznacza mniejszy bezpośredni koszt wejścia i wyjścia, natomiast szeroki spread może świadczyć między innymi o niższej płynności albo wyższej zmienności.
Co to jest P/E i czy niskie P/E oznacza tanią akcję?
P/E porównuje cenę akcji z zyskiem przypadającym na jedną akcję. Niski wskaźnik nie oznacza automatycznie niedowartościowania. Może odzwierciedlać słabe perspektywy, ryzyko, cykliczny szczyt zysków albo problemy spółki. P/E należy analizować razem z wynikami, bilansem, przepływami i porównywalnymi spółkami.
Czy każdy ETF jest funduszem pasywnym?
Nie. ETF oznacza fundusz notowany na giełdzie, a nie automatycznie fundusz pasywny. Wiele ETF odwzorowuje indeksy, ale istnieją również ETF aktywnie zarządzane oraz produkty o bardziej złożonych strategiach.
Czym różni się short od sprzedaży CFD na spadek?
Klasyczna krótka sprzedaż polega na sprzedaży pożyczonych papierów wartościowych i późniejszym ich odkupieniu. CFD jest odrębnym instrumentem pochodnym rozliczanym na podstawie zmiany ceny instrumentu bazowego. Obie strategie mogą dawać ekspozycję na spadek, ale ich konstrukcja, koszty i ryzyka są inne.
Co to jest dywersyfikacja portfela?
Dywersyfikacja polega na rozłożeniu kapitału pomiędzy różne inwestycje tak, aby ograniczyć zależność wyniku od jednego aktywa, emitenta, sektora albo regionu. Nie usuwa jednak ryzyka całego rynku i nie gwarantuje dodatniej stopy zwrotu.
Co oznacza dźwignia finansowa w handlu?
Dźwignia transakcyjna pozwala uzyskać ekspozycję większą niż kapitał wniesiony jako depozyt. Powiększa zarówno potencjalny zysk, jak i stratę. Należy ją odróżnić od dźwigni finansowej przedsiębiorstwa, która dotyczy wykorzystania zadłużenia w finansowaniu spółki.
Gdzie sprawdzać informacje o spółkach z GPW i NewConnect?
KNF wskazuje między innymi listy spółek GPW i NewConnect, raporty emitentów, strony relacji inwestorskich, KRS, Rejestr Zobowiązań Emitentów oraz System Ewidencji Akcji. W przypadku decyzji inwestycyjnej najlepiej zaczynać od oficjalnych raportów i dokumentów emitenta, a nie od komentarza w mediach społecznościowych.
Powiązane materiały dla inwestora
Jeżeli szukasz pojęć typowo blockchainowych, nie warto mieszać ich z terminami rynku kapitałowego. Osobny słownik dotyczący kryptowalut pozwala znacznie czytelniej wyjaśnić blockchain, staking, gas, smart kontrakty i tokenomikę.
Źródła wykorzystane przy aktualizacji definicji
- Komisja Nadzoru Finansowego. Słownik pojęć rynku kapitałowego.
- Komisja Nadzoru Finansowego. Inwestuj świadomie.
- Komisja Nadzoru Finansowego. Infrastruktura polskiego rynku kapitałowego.
- Ministerstwo Finansów. Giełda Papierów Wartościowych, NewConnect i Catalyst.
- Investor.gov. Oficjalny słownik pojęć dla inwestorów prowadzony przez SEC.
- FINRA. Rodzaje zleceń giełdowych i zasady ich wykonania.
- FINRA. Margin call i handel z wykorzystaniem depozytu.
- FINRA. Krótka sprzedaż i short interest.
Informacja o ryzyku. Słownik ma charakter edukacyjny. Definicja pojęcia nie jest rekomendacją kupna ani sprzedaży instrumentu. Inwestowanie w akcje, obligacje, ETF i instrumenty pochodne wiąże się z ryzykiem straty części albo całości kapitału. Produkty z dźwignią mogą powodować bardzo szybkie zmiany wartości pozycji.
