Marzenie wygląda zawsze podobnie. Znaleźć projekt zanim usłyszy o nim cały rynek, kupić tanio i obserwować, jak jego wartość rośnie wielokrotnie. Brzmi świetnie. Problem zaczyna się wtedy, gdy tę samą historię opowiadają tysiące tokenów, a każdy ma piękną stronę, imponującą roadmapę i społeczność przekonaną, że właśnie odkryła „następnego Bitcoina”.
Dobry research kryptowaluty nie polega na znalezieniu projektu, który potrafi się najlepiej sprzedać. Polega na możliwie bezlitosnym sprawdzeniu, czy technologia działa, ktoś jej naprawdę potrzebuje, token ma ekonomiczny sens, wycena nie jest absurdalna, podaż nie grozi rozwodnieniem, a Ty rozumiesz również scenariusz, w którym cała inwestycja się nie uda.
Znajdź kandydatów poprzez dane rynkowe, kategorie, blockchainy, aplikacje i rzeczywistą aktywność, a nie rekomendację przypadkowej osoby.
Sprawdź zespół, produkt, kod, tokenomikę, kontrakt, podaż, bezpieczeństwo, dokumentację, regulacje i faktyczne wykorzystanie.
Nawet świetny projekt może być fatalną inwestycją, jeśli kupisz go po cenie zakładającej już niemal idealną przyszłość.
Możesz znaleźć świetnie działający protokół i jednocześnie bardzo źle wyceniony token. Możesz również znaleźć przeciętny projekt, którego cena rośnie przez kilka miesięcy pod wpływem spekulacji. Research ma pomóc Ci te dwie rzeczy rozdzielić.
Jak znaleźć ciekawe projekty kryptowalut bez zgadywania?
Zacznijmy od rzeczy, która może być trochę irytująca.
Nie istnieje strona, wskaźnik ani osoba, która regularnie poda Ci gotową listę przyszłych zwycięzców rynku.
Gdyby taki mechanizm rzeczywiście działał, jego właściciel prawdopodobnie nie sprzedawałby Ci dostępu do grupy za 49 dolarów miesięcznie.
Możesz jednak znacznie poprawić jakość selekcji.
Pierwszym błędem jest mieszanie dwóch zupełnie różnych procesów.
Odkrywanie projektu. Na tym etapie wystarczy odpowiedzieć sobie na pytanie, czy projekt jest na tyle interesujący, aby poświęcić mu kolejne kilkadziesiąt minut.
Właściwa weryfikacja. Tutaj sprawdzasz, czy to, co zobaczyłeś w marketingu, rzeczywiście znajduje potwierdzenie w kodzie, danych, dokumentacji i zachowaniu projektu.
YouTube, X, Reddit, Telegram czy Discord mogą być przydatne do discovery.
Nie traktowałbym ich jednak jako dowodu jakości projektu.
KNF ostrzega, że w promocji kryptoaktywów wykorzystuje się fałszywych ekspertów, dezinformację, nierealistyczne obietnice zysku i presję na szybki zakup. Europejskie organy nadzoru zwracają dodatkowo uwagę na agresywną promocję w mediach społecznościowych i działalność finfluencerów.
To nie oznacza, że masz przestać korzystać z social mediów.
Po prostu używaj ich do znajdowania pytań, a nie gotowych odpowiedzi.
Gdzie szukać nowych i ciekawych projektów kryptowalut?
Najlepiej korzystać z kilku niezależnych warstw informacji.
CoinGecko i inne agregatory rynku
Agregator jest dobrym miejscem startowym. Możesz filtrować projekty według kapitalizacji, kategorii, sieci, wolumenu czy zmian ceny.
Nie zatrzymuj się jednak na rankingu.
Otwórz stronę konkretnego aktywa i sprawdź:
- cenę;
- kapitalizację;
- podaż obiegową;
- podaż całkowitą;
- maksymalną podaż, jeśli istnieje;
- FDV;
- wolumen;
- rynki, na których token jest dostępny;
- oficjalną stronę;
- explorer;
- repozytorium kodu, jeśli jest publiczne.
Pamiętaj jednocześnie, że agregator jest źródłem danych pomocniczych, a nie audytorem projektu.
DeFiLlama dla projektów DeFi
Przy DeFi sama kapitalizacja tokena jest zdecydowanie za małą ilością informacji.
Możesz dodatkowo analizować TVL, fees, protocol revenue, holders revenue, stablecoiny, przepływy oraz harmonogram token unlocks.
DefiLlama definiuje TVL jako wartość aktywów znajdujących się w smart contracts danego protokołu. Fees to opłaty ponoszone przez użytkowników, natomiast revenue jest częścią tych opłat zatrzymywaną przez protokół.
To rozróżnienie okaże się za chwilę bardzo ważne.
Explorery blockchain
Jeżeli token istnieje na publicznym blockchainie, część danych możesz sprawdzić bez pytania zespołu o zgodę.
Explorer może pozwolić zweryfikować między innymi:
- adres kontraktu;
- całkowitą podaż;
- największych posiadaczy;
- transakcje;
- aktywność określonych adresów;
- weryfikację kodu kontraktu, jeśli została przeprowadzona;
- interakcje ze smart contractem.
Jeżeli projekt podaje jeden adres kontraktu na stronie, a agregator lub explorer wskazuje inny, zatrzymałbym research do czasu wyjaśnienia rozbieżności.
Repozytoria kodu
Publiczny GitHub może pomóc sprawdzić, czy projekt rzeczywiście rozwija oprogramowanie.
Nie popełniaj jednak odwrotnego błędu.
Duża liczba commitów nie udowadnia, że produkt jest dobry. Jeden sensowny commit może mieć większą wartość niż setki kosmetycznych zmian.
Patrz na to, co właściwie jest rozwijane, ilu niezależnych deweloperów uczestniczy w pracach, kiedy pojawiały się ostatnie zmiany i czy kod odpowiada temu, co projekt deklaruje.
Jak zrobić research kryptowaluty krok po kroku?
Poniżej znajdziesz proces, którego sam użyłbym do pierwszej, uporządkowanej analizy projektu.
Pierwszy test projektu. Czy rozumiesz, po co on istnieje?
Spróbuj wyjaśnić projekt w dwóch zdaniach osobie, która nie siedzi w kryptowalutach.
Jeżeli nie potrafisz, istnieją dwie możliwości.
Albo jeszcze go nie rozumiesz, albo projekt jest tak opakowany w modne określenia, że trudno znaleźć jego rzeczywistą wartość.
Zadaję sobie wtedy kilka prostych pytań.
- Jaki problem projekt rozwiązuje?
- Kto ma ten problem?
- Jak radzi sobie z nim obecnie?
- Dlaczego blockchain jest tutaj potrzebny?
- Dlaczego potrzebny jest osobny token?
- Co projekt robi lepiej od istniejących alternatyw?
- Jak trudno konkurentowi skopiować jego przewagę?
Produkt przed tokenem. Czy projekt rzeczywiście coś zbudował?
Roadmapa wygląda atrakcyjnie, bo opisuje przyszłość.
Problem w tym, że przyszłość kosztuje autora dokumentu bardzo niewiele.
Znacznie więcej mówi to, co zespół rzeczywiście dostarczył.
| Słabszy sygnał | Mocniejszy sygnał |
|---|---|
| Plan uruchomienia mainnetu | Działający mainnet z możliwą do sprawdzenia aktywnością |
| Zapowiedź aplikacji | Aplikacja używana przez rzeczywistych użytkowników |
| Partnerstwo w komunikacie | Produkt lub integracja potwierdzone przez obie strony i faktycznie działające |
| Wielka roadmapa | Historia terminowego dowożenia wcześniejszych etapów |
| Duża społeczność | Użytkownicy wykonujący operacje i płacący za usługę |
Im wcześniejsza faza projektu, tym więcej inwestujesz w obietnicę zamiast w działające dane.
To nie musi oznaczać, że projekt jest zły. Oznacza po prostu większą niepewność.
Jak sprawdzić zespół projektu kryptowalutowego?
Nazwiska zespołu nie gwarantują sukcesu. Anonimowość też nie oznacza automatycznie oszustwa. Najbardziej znanym kontrprzykładem pozostaje sam Bitcoin i anonimowy Satoshi Nakamoto.
Brak możliwości weryfikacji zwiększa jednak liczbę rzeczy, których po prostu nie wiesz.
Sprawdź:
- kto założył projekt;
- jakie ma doświadczenie techniczne lub biznesowe;
- czy wcześniejsze projekty można potwierdzić;
- kto kontroluje spółkę, fundację albo DAO;
- kto ma dostęp do treasury;
- kto może aktualizować smart contracts;
- kto otrzymał tokeny przed publicznym rynkiem;
- czy występują konflikty interesów.
Szczególnie uważnie podchodzę do projektów, w których ta sama niewielka grupa kontroluje jednocześnie kod, treasury, governance oraz znaczną część podaży.
Formalnie może to być zdecentralizowany token. Praktycznie kontrola może pozostać bardzo skoncentrowana.
White paper w 2026 roku. Co naprawdę warto w nim sprawdzić?
Stara rada „przeczytaj whitepaper” nadal ma sens, ale sam fakt istnienia PDF niczego nie dowodzi.
Dokument może wyglądać profesjonalnie i jednocześnie nie odpowiadać na najważniejsze pytania.
Ciekawą listę kontrolną daje dziś samo europejskie rozporządzenie MiCA.
W przypadkach, w których wymagany jest crypto asset white paper, dokument ma zawierać między innymi informacje o:
- oferującym lub emitencie;
- samym projekcie;
- kryptoaktywie;
- prawach i obowiązkach związanych z aktywem;
- technologii;
- ryzyku;
- sposobie oferty lub dopuszczenia do obrotu.
MiCA wymaga również, aby informacje były uczciwe, jasne i niewprowadzające w błąd.
Co ciekawe, dokument dla typowych kryptoaktywów objętych tym wymogiem nie powinien zawierać twierdzeń dotyczących ich przyszłej wartości.
ESMA wyraźnie informuje, że dokumenty znajdujące się w jej rejestrze nie są zatwierdzane przez właściwe organy. Za treść odpowiada oferujący albo emitent.
To bardzo ważne, bo określenie „white paper zgłoszony zgodnie z MiCA” może brzmieć dla niedoświadczonego inwestora jak certyfikat jakości.
Nim nie jest.
Sprawdź projekt w rejestrze ESMA
W 2026 roku inwestor z Unii Europejskiej ma dodatkowe narzędzie, którego nie było podczas pierwszej wersji tego artykułu.
ESMA prowadzi publiczny rejestr obejmujący między innymi:
- crypto asset white papers;
- emitentów tokenów powiązanych z aktywami;
- emitentów tokenów pieniądza elektronicznego;
- dostawców usług w zakresie kryptoaktywów.
Rejestr był aktualizowany jeszcze 9 września 2026 roku, czyli kilka dni przed aktualizacją tego materiału.
Brak projektu w rejestrze nie oznacza automatycznie oszustwa, ponieważ zastosowanie MiCA zależy od rodzaju aktywa i sposobu jego oferowania. Obecność w rejestrze również nie oznacza zatwierdzenia jakości projektu.
To po prostu kolejna warstwa weryfikacji prawnej i dokumentacyjnej.
Tokenomika. Tutaj bardzo często zaczyna się prawdziwy problem
Załóżmy, że odkryłeś projekt z kapitalizacją 100 mln USD.
„Świetnie. Wystarczy, że dojdzie do miliarda i mam 10x”.
Niekoniecznie.
Najpierw sprawdź, ile tokenów rzeczywiście znajduje się w obiegu.
Market cap
Jeśli token kosztuje 1 USD i w obiegu znajduje się 100 mln sztuk, kapitalizacja wynosi 100 mln USD.
FDV
Jeżeli docelowo istnieje 1 mld tokenów, przy cenie 1 USD FDV może wynosić około 1 mld USD.
Mamy więc projekt reklamowany jako „100 mln USD market cap”, ale rynek wycenia pełną podaż na dziesięć razy więcej.
Float ratio
W powyższym przykładzie jest to około 0,10.
Oznacza to, że przy takim uproszczeniu tylko niewielka część potencjalnej podaży uczestniczy dzisiaj w obliczaniu kapitalizacji rynkowej.
CoinGecko w analizie opublikowanej w kwietniu 2026 roku określiło 21,3 procent projektów z top 300 jako low float według przyjętego kryterium, gdzie market cap do FDV wynosiło poniżej 0,5.
To mniej więcej jeden projekt na pięć w badanej grupie.
Unlocki. Kiedy na rynek trafią kolejne tokeny?
Samo FDV jeszcze nie mówi Ci, kiedy podaż trafi na rynek.
Dlatego następnym krokiem jest vesting i token unlock schedule.
Sprawdź:
- ile tokenów jest obecnie odblokowanych;
- kiedy przypada najbliższy unlock;
- jak duży jest względem podaży w obiegu;
- kto otrzyma tokeny;
- czy odblokowanie następuje jednorazowo czy liniowo;
- jak długo trwa vesting zespołu i inwestorów;
- po jakiej cenie wcześniejsi inwestorzy nabyli tokeny.
Wyobraź sobie inwestora venture capital, który nabył token za 0,05 USD. Ty kupujesz go na rynku za 2 USD.
Nawet po 80 procentowym spadku od Twojej ceny wcześniejszy inwestor może nadal posiadać ogromny zysk.
Dlatego sam wykres od dnia publicznego notowania może pokazywać tylko część historii ekonomicznej tokena.
DefiLlama prowadzi obecnie kalendarz odblokowań z podziałem między innymi na cliff oraz linear unlocks. Traktowałbym go jako źródło pomocnicze, a harmonogram dodatkowo porównywał z dokumentacją projektu.
Kto dostał tokeny i za co?
Rozkład podaży może powiedzieć o projekcie więcej niż kilka stron marketingowej prezentacji.
Szukam odpowiedzi na pytania:
- jaki procent otrzymał zespół;
- jaki procent trafił do inwestorów prywatnych;
- ile znajduje się w treasury;
- ile przeznaczono na społeczność;
- ile przypada na staking i nagrody;
- czy przeprowadzono airdrop;
- czy istnieje publiczna sprzedaż;
- jak długo poszczególne pule pozostają zablokowane.
Sama wysoka alokacja zespołu nie rozstrzyga sprawy.
Znaczenie ma również vesting.
20 procent tokenów przyznanych zespołowi i odblokowanych pierwszego dnia wygląda zupełnie inaczej niż 20 procent uwalnianych stopniowo przez cztery lata.
Sprawdź największych posiadaczy tokena
Explorer może pokazać listę największych adresów.
Tylko nie popełnij prostego błędu.
Adres posiadający 15 procent podaży nie musi należeć do jednego wieloryba.
Może to być:
- giełda przechowująca środki tysięcy klientów;
- bridge;
- smart contract stakingowy;
- treasury;
- burn address;
- liquidity pool;
- vesting contract.
Dlatego koncentrację podaży analizuj dopiero po próbie identyfikacji największych adresów.
Jeżeli po wyłączeniu kontraktów infrastrukturalnych kilka prywatnych portfeli nadal kontroluje ogromną część podaży, warto potraktować to jako dodatkowe ryzyko.
Czy token rzeczywiście przechwytuje wartość projektu?
To jedno z najczęściej pomijanych pytań.
Możesz znaleźć aplikację z dużą liczbą użytkowników i pokaźnym revenue. Nadal nie oznacza to, że jej token powinien zyskiwać na wartości.
Zastanów się, jaki ekonomiczny związek istnieje pomiędzy sukcesem produktu a tokenem.
Rosnące wykorzystanie może tworzyć popyt, jeżeli użytkownik rzeczywiście musi posiadać albo nabywać token.
Token może służyć do zabezpieczania sieci lub protokołu, ale trzeba sprawdzić źródło nagród i inflację.
Samo prawo głosu może mieć ograniczoną wartość ekonomiczną, jeżeli decyzje nie kontrolują istotnych zasobów lub parametrów.
Sprawdź, czy mechanizm jest faktycznie zapisany i wykonywany, a nie tylko rozważany w roadmapie.
Jeżeli część przychodów trafia do tokenholderów, sprawdź prawny i techniczny mechanizm dystrybucji.
Produkt może rozwijać się świetnie, ale jeśli token nie jest potrzebny do korzystania z niego ani nie przechwytuje wartości, wzrost produktu nie musi przekładać się proporcjonalnie na token.
Jeżeli odpowiedź brzmi „praktycznie nic”, warto bardzo dokładnie zbadać, po co token został stworzony.
TVL, fees, revenue i holders revenue. Nie mieszaj tych pojęć
Szczególnie w DeFi łatwo zrobić imponującą prezentację z dużych liczb.
„Projekt ma miliard dolarów TVL”.
Świetnie. Ale ile użytkownicy faktycznie płacą za jego usługę?
DefiLlama rozdziela kilka ważnych miar.
| Metryka | Co mierzy? | Na co uważać? |
|---|---|---|
| TVL | Wartość aktywów utrzymywanych w smart contracts protokołu. | Może zmieniać się przez zmianę cen aktywów nawet bez nowych wpłat lub wypłat. |
| Fees | Łączne opłaty płacone przez użytkowników za korzystanie z protokołu. | Nie cała kwota musi trafiać do protokołu lub tokenholderów. |
| Revenue | Część fees zatrzymywana przez protokół. | Trzeba ustalić, gdzie dokładnie trafiają środki. |
| Holders revenue | Część wartości przekazywana posiadaczom tokena poprzez określony mechanizm. | Sprawdź formę dystrybucji oraz ryzyko prawne i techniczne. |
DefiLlama zwraca też uwagę, że TVL może spadać po prostu dlatego, że spada cena aktywów znajdujących się w kontraktach.
Dlatego sam wzrost lub spadek TVL nie mówi jeszcze, czy kapitał rzeczywiście wpływa do protokołu albo z niego wychodzi.
Użytkownicy. Sprawdź, czy ktokolwiek naprawdę potrzebuje produktu
Tutaj trzeba dopasować metrykę do rodzaju projektu.
Dla blockchaina L1 możesz sprawdzać inne dane niż dla DEX, gry czy protokołu pożyczkowego.
| Rodzaj projektu | Przykładowe dane do sprawdzenia |
|---|---|
| Blockchain L1 lub L2 | Aktywne adresy, transakcje, opłaty sieciowe, stablecoiny, aplikacje, decentralizacja validatorów lub sequencera. |
| DEX | Wolumen, fees, revenue, liczba rynków, płynność i koncentracja obrotu. |
| Lending | Depozyty, aktywne pożyczki, jakość zabezpieczeń, wykorzystanie rynku i historia likwidacji. |
| GameFi | Aktywni gracze, retencja, wydatki użytkowników i zależność aktywności od nagród tokenowych. |
| Infrastruktura | Liczba integracji, klientów, wywołań usługi oraz ekonomiczna zależność pomiędzy produktem a tokenem. |
Nie fetyszyzuj jednej liczby.
Sto tysięcy portfeli nie musi oznaczać stu tysięcy ludzi. Jeden użytkownik może posiadać wiele adresów. Airdrop może zachęcać do tworzenia kolejnych portfeli.
Dlatego szukaj kilku niezależnych wskaźników pokazujących podobny kierunek.
Bezpieczeństwo smart contractu. Audyt to dopiero początek
Projekt może mieć świetną tokenomikę i jednocześnie stracić środki wskutek błędu technicznego.
Sprawdź:
- czy kod kontraktu jest publiczny i zweryfikowany;
- czy przeprowadzono audyty;
- kto wykonał audyt;
- jakie problemy wykryto;
- czy zostały naprawione;
- czy projekt zmienił kod już po audycie;
- czy działa bug bounty;
- czy wystąpiły wcześniejsze exploity.
Logo firmy audytorskiej na stronie nie daje gwarancji bezpieczeństwa.
Audyt dotyczy określonego kodu w określonym momencie. Kontrakt może później zostać zmieniony, a audyt może nie znaleźć wszystkich błędów.
MiCA traktuje wynik audytu technologii, jeżeli został wykonany, jako jedną z informacji ujawnianych w odpowiednich dokumentach dla kryptoaktywów objętych tymi wymaganiami.
Sprawdź uprawnienia administratora smart contractu
Ten etap bywa znacznie ważniejszy niż kolorowa sekcja „security” na stronie projektu.
Zależnie od konstrukcji kontraktu administrator może posiadać możliwość:
- mintowania nowych tokenów;
- zamrażania adresów;
- wstrzymania kontraktu;
- zmiany parametrów;
- aktualizacji implementacji;
- przenoszenia środków treasury;
- zmiany opłat;
- dodawania nowych administratorów.
Samo istnienie takich możliwości nie oznacza oszustwa. Czasami są potrzebne do reagowania na problemy.
Musisz jednak wiedzieć, kto posiada te uprawnienia, czy kontroluje je pojedynczy klucz, multisig czy mechanizm governance i czy istnieje opóźnienie przed wykonaniem zmian.
Płynność. Czy będziesz w stanie sprzedać token?
Projekty o bardzo małej kapitalizacji kuszą największym procentowym potencjałem.
Jednocześnie właśnie tam płynność może być najsłabsza.
Załóżmy, że token „rośnie” z 0,10 do 0,30 USD.
Na wykresie masz 200 procent zysku.
Jeśli jednak w arkuszu zleceń brakuje kupujących, próba sprzedaży większej pozycji może mocno przesunąć cenę.
Sprawdź:
- wolumen na wiarygodnych rynkach;
- głębokość order book;
- płynność DEX;
- spread;
- slippage dla transakcji odpowiadającej wielkości Twojej pozycji;
- liczbę niezależnych miejsc obrotu;
- koncentrację wolumenu na jednej platformie.
Jest wynikiem ceny ostatnich transakcji pomnożonej przez podaż w obiegu. Projekt może mieć wysoką kapitalizację i znacznie mniejszą realną płynność.
Cena 0,001 USD nie oznacza, że kryptowaluta jest tania
To jeden z najbardziej uporczywych błędów na rynku.
„Ten token kosztuje tylko jednego centa. Jak dojdzie do dolara, zrobię 100x”.
Najpierw policz podaż.
Jeśli istnieje 100 mld tokenów, cena 1 USD oznaczałaby kapitalizację 100 mld USD.
Cena jednej jednostki została w dużej mierze określona przez to, na ile części podzielono podaż.
Nie porównuj więc tokena kosztującego 0,01 USD z Bitcoinem kosztującym dziesiątki tysięcy dolarów bez uwzględnienia liczby jednostek.
Market cap nie mówi, ile pieniędzy wpłynęło do projektu
To kolejny częsty błąd.
Kapitalizacja 1 mld USD nie oznacza, że inwestorzy wpłacili do tokena miliard dolarów.
CoinGecko oblicza kapitalizację jako cenę pomnożoną przez circulating supply.
Jeżeli ostatnia cena wzrośnie, wzrasta także kapitalizacja całej podaży, mimo że nowy kapitał wchodzący na rynek może być wielokrotnie mniejszy od zmiany kapitalizacji.
Właśnie dlatego market cap jest miarą wyceny, a nie księgą wszystkich wpłat inwestorów.
Nie chcesz analizować projektu całkowicie od zera?
Zobacz nasz aktualny ranking większych kryptowalut. Potraktuj go jako punkt startowy do dalszego researchu, a nie gotową rekomendację kupna.
Ranking kryptowalutJak sprawdzić finansowanie projektu?
Informacja „projekt zebrał 50 mln USD od znanych funduszy” może brzmieć fantastycznie.
Z punktu widzenia inwestora detalicznego rodzi jednak kolejne pytania.
- przy jakiej wycenie fundusz inwestował;
- ile tokenów otrzymał;
- jaki jest okres vestingu;
- kiedy rozpoczyna się unlock;
- czy ma dodatkowe prawa;
- ile kolejnych rund finansowania odbyło się później.
Znany inwestor może być pozytywnym sygnałem dotyczącym dostępu projektu do kapitału i kontaktów.
Nie jest jednak certyfikatem przyszłej stopy zwrotu.
Fundusz i inwestor detaliczny mogą kupować ten sam token, ale na zupełnie innych warunkach.
Roadmapa. Patrz wstecz częściej niż w przyszłość
Roadmapa na następne trzy lata może wyglądać niesamowicie.
Mnie bardziej interesuje poprzedni rok.
Sprawdzam:
- co zespół obiecał;
- co dostarczył;
- co opóźnił;
- co anulował;
- czy uczciwie komunikował problemy;
- czy roadmapa jest regularnie przepisywana po niewykonaniu wcześniejszych celów.
Partnerstwa. Sprawdź, co oznacza słowo „partner”
„Partnerstwo z globalną korporacją”.
Brzmi potężnie.
A co dokładnie się wydarzyło?
Partnerstwo może oznaczać wdrożenie produktu, pilotaż, udział w programie startupowym, integrację API, grant albo po prostu wspólny event.
Dlatego sprawdź:
- czy informację potwierdzają obie strony;
- jaki dokładnie jest zakres współpracy;
- czy powstał działający produkt;
- czy współpraca generuje użytkowników lub przychody;
- czy nadal trwa.
Logo wielkiej firmy na stronie projektu nie zastępuje weryfikacji.
Społeczność projektu. Co warto sprawdzić?
Aktywna społeczność może pomagać projektowi rozwijać się, znajdować użytkowników i testować produkt.
Nie oceniaj jej jednak wyłącznie liczbą followersów.
Czytaj dyskusje.
Czy społeczność rozmawia o:
- technologii;
- produktach;
- governance;
- propozycjach zmian;
- problemach;
Czy praktycznie każda rozmowa brzmi:
„Kiedy listing?”, „Kiedy 10x?”, „Dlaczego cena nie rośnie?”.
Różnica mówi całkiem sporo o typie społeczności, choć oczywiście nie rozstrzyga o jakości projektu.
Czerwone flagi. Kiedy kończę research wcześniej?
Nie każdy projekt zasługuje na dwie godziny analizy.
Czasami wystarczy kilka minut, żeby zobaczyć wystarczająco dużo problemów.
| Sygnał ostrzegawczy | Dlaczego zwracam na niego uwagę? |
|---|---|
| Gwarantowany lub praktycznie pewny zysk | Rynek krypto nie daje gwarancji przyszłej ceny. KNF i europejskie organy nadzoru ostrzegają przed nierealistycznymi obietnicami. |
| Presja typu „kup dziś” | Ogranicza czas potrzebny na weryfikację i jest jedną z cech, na które zwracają uwagę ostrzeżenia regulatorów. |
| Brak jasnej tokenomiki | Nie wiadomo, ile tokenów może wejść na rynek i kto kontroluje podaż. |
| Anonimowe uprawnienia administratora | Nie wiadomo, kto może zmienić parametry kontraktu albo przenieść środki. |
| Niejasny adres kontraktu | Rośnie ryzyko zakupu innego aktywa lub problemów z weryfikacją kodu. |
| Ogromne FDV przy małym float | Duża przyszła podaż może zostać odblokowana po wejściu inwestora detalicznego. |
| Brak płynności | Cena na ekranie może być nieosiągalna dla większego zlecenia sprzedaży. |
| Marketing większy od produktu | Projekt sprzedaje przyszłą historię, zanim pokaże faktyczne wykorzystanie. |
| Usuwanie trudnych pytań | Brak otwartej dyskusji utrudnia ocenę realnych problemów projektu. |
| Nie da się wyjaśnić zastosowania tokena | Możliwe, że produkt i token nie mają wystarczająco mocnego związku ekonomicznego. |
Pump and dump. Dlaczego małe projekty są szczególnie podatne?
KNF wymienia pump and dump jako jeden z rodzajów manipulacji występujących na rynku kryptoaktywów.
Schemat jest prosty.
Grupa kupuje mało płynny token. Następnie zwiększa zainteresowanie, promuje projekt i sztucznie wzmacnia popyt. Gdy kolejni kupujący podbiją cenę, wcześniejsi uczestnicy sprzedają.
W mało płynnym aktywie relatywnie niewielki kapitał może znacznie mocniej przesuwać cenę.
KNF wymienia także wash trading, czyli obrót mający stwarzać wrażenie większej aktywności.
Dlatego nagły wzrost ceny i wolumenu nie jest jeszcze dowodem, że rynek właśnie „odkrył fundamenty” projektu.
ICO, IDO i przedsprzedaże. Czy najwcześniej oznacza najlepiej?
Nie.
Im wcześniej wchodzisz w projekt, tym potencjalnie niższa może być wycena. Jednocześnie masz mniej informacji.
W fazie przedsprzedaży często nie istnieją jeszcze:
- długoterminowa historia działania produktu;
- rynek wtórny;
- wiarygodna informacja o płynności;
- historia bezpieczeństwa;
- dowód realnego popytu użytkowników;
- historia zachowania zespołu po otrzymaniu kapitału.
Stara wersja tego artykułu kierowała uwagę między innymi na kalendarze ICO oraz platformy przedsprzedażowe.
Dzisiaj potraktowałbym taki kalendarz wyłącznie jako narzędzie discovery.
To, że projekt został umieszczony w kalendarzu ICO, na launchpadzie albo na stronie śledzącej nowe tokeny, nie jest dowodem jego jakości.
Autorska karta oceny projektu kryptowalutowego na 100 punktów
Żaden system punktowy nie przewidzi przyszłości. Może jednak zmusić Cię do oceny projektu według tych samych kryteriów zamiast zmieniać zasady dlatego, że akurat bardzo podoba Ci się dana narracja.
Czy problem istnieje, produkt działa i ma przewagę nad alternatywami?
Czy użytkownicy rzeczywiście korzystają z produktu bez opierania całej aktywności na dopłatach tokenowych?
Czy token jest ekonomicznie potrzebny i przechwytuje część wartości generowanej przez projekt?
Jak wyglądają emisja, FDV, circulating supply, vesting, unlocki i dystrybucja?
Czy wiadomo, kto kontroluje projekt, treasury i decyzje dotyczące kodu?
Czy rozwiązanie działa, ma sens techniczny i nie jest wyłącznie kopią istniejącego produktu?
Kod, audyty, exploity, multisig, uprawnienia administratora i proces aktualizacji.
Czy można wejść i wyjść z pozycji bez ogromnego spreadu i slippage?
Czy kapitalizacja i FDV są rozsądne względem wykorzystania, konkurencji i potencjalnego rynku?
Czy rozumiesz ryzyko prawne, operacyjne, konkurencyjne, rynkowe i związane z centralizacją?
Karta ma uporządkować myślenie. Jedna poważna wada, na przykład możliwość dowolnego mintowania tokenów przez anonimowy pojedynczy klucz, może mieć większe znaczenie niż świetny wynik w kilku innych kategoriach.
Reguła „kill criteria”. Kiedy wynik punktowy przestaje mieć znaczenie?
To mój ulubiony sposób ograniczania własnego FOMO.
Jeszcze przed wyszukiwaniem projektu ustal, jakie zdarzenia powodują automatyczne odrzucenie albo bardzo poważne ograniczenie pozycji.
Przykładowe kill criteria mogą obejmować:
- niemożliwą do wyjaśnienia podaż;
- brak możliwości potwierdzenia oficjalnego kontraktu;
- ukryte uprawnienie do dowolnego tworzenia tokenów;
- brak wyjaśnienia, kto kontroluje treasury;
- skrajnie niską płynność;
- nieujawniony vesting inwestorów;
- sprzeczności pomiędzy whitepaperem i kodem;
- fałszywe informacje o partnerstwach;
- gwarantowanie przyszłego zysku;
- presję na natychmiastowy zakup.
Największą zaletą takiej listy jest to, że ustalasz reguły zanim zakochasz się w projekcie.
Zrób research przeciwko własnej tezie
Znalazłeś projekt. Po godzinie jesteś zachwycony.
Teraz przestań szukać powodów, dla których warto go kupić.
Zrób odwrotnie.
Wpisuj pytania:
- co jest największą wadą projektu;
- dlaczego projekt może przegrać;
- kto jest silniejszym konkurentem;
- jakie były kontrowersje;
- czy projekt miał exploity;
- co krytykują deweloperzy;
- jak duże unlocki nadchodzą;
- dlaczego token może być zbędny;
- co musiałoby się wydarzyć, żeby moja teza była błędna.
To brzmi banalnie, ale bardzo łatwo spędzić trzy godziny na „researchu”, który w rzeczywistości polega na zbieraniu argumentów potwierdzających decyzję podjętą po pierwszych pięciu minutach.
Research projektu a FOMO
Im szybciej rośnie cena, tym łatwiej obniżyć własne wymagania.
Nagle whitepaper „doczytam później”. Unlock „chyba dopiero za kilka miesięcy”. Zespół „pewnie jest dobry, skoro cena tak rośnie”.
I właśnie wtedy research jest najbardziej potrzebny.
Jeśli czujesz presję, że musisz kupić dzisiaj, bo jutro będzie za późno, zobacz również nasz materiał co to jest FOMO i jak wpływa na inwestowanie.
Projekt, którego nie możesz spokojnie przeanalizować przed zakupem, nie staje się lepszy tylko dlatego, że jego cena akurat rośnie.
Znalazłeś ciekawy projekt. Co dalej?
Zanim przejdziesz od researchu do transakcji, uporządkuj zasady zarządzania pozycją, przechowywania aktywów, ryzyka i wyboru rynku spot.
Jak inwestować w kryptowaluty?Czy nowy projekt powinien być poza top 100?
Nie.
Mała kapitalizacja zwiększa matematyczną możliwość dużej zmiany wyceny, ale jednocześnie zwykle zwiększa wiele rodzajów ryzyka.
Mniejszy projekt może mieć:
- mniejszą płynność;
- krótszą historię;
- mniej użytkowników;
- słabiej przetestowany kod;
- większą koncentrację podaży;
- większą podatność na manipulacje;
- mniejsze zasoby finansowe.
Duży projekt również może stracić ogromną część wartości.
Pozycja w rankingu kapitalizacji nie jest oceną jakości. Jest informacją o aktualnej wycenie rynkowej.
Czy najlepszy projekt technologiczny musi dać najwyższy zwrot?
Absolutnie nie.
Inwestor nie kupuje wyłącznie technologii.
Kupuje aktywo po konkretnej cenie.
Załóżmy, że projekt A jest technicznie świetny, ale jego token jest już wyceniany na 50 mld USD.
Projekt B jest słabszy, ale rynek wycenia go na 500 mln USD.
Nie można na tej podstawie określić, który przyniesie lepszy wynik.
Trzeba porównać przyszłe oczekiwania już zawarte w cenie.
Czy warto czekać na spadek ceny po odkryciu projektu?
Research odpowiada na pytanie, czy projekt jest wart dalszego zainteresowania.
Nie odpowiada automatycznie, czy dzisiejsza cena jest atrakcyjna.
Dlatego oddzielam:
- teza o projekcie;
- teza o wycenie;
- plan wejścia.
Możesz dojść do wniosku, że projekt jest bardzo interesujący, ale obecna cena daje zbyt mały margines bezpieczeństwa.
To normalny wynik researchu.
„Nie kupuję teraz” również jest decyzją inwestycyjną.
Jak porównać dwa projekty kryptowalutowe?
Nie porównuj wyłącznie procentowego potencjału.
Użyj tej samej tabeli dla obu projektów.
| Kryterium | Projekt A | Projekt B | Pytanie |
|---|---|---|---|
| Market cap | Wpisz | Wpisz | Która wycena wymaga więcej przyszłego wzrostu biznesu? |
| FDV | Wpisz | Wpisz | Jak duże jest przyszłe rozwodnienie? |
| Unlocki | Wpisz | Wpisz | Kiedy pojawi się dodatkowa podaż? |
| Użytkownicy | Wpisz | Wpisz | Który produkt jest rzeczywiście używany? |
| Fees | Wpisz | Wpisz | Za który produkt użytkownicy rzeczywiście płacą? |
| Token utility | Wpisz | Wpisz | Który token ma silniejszy związek z produktem? |
| Bezpieczeństwo | Wpisz | Wpisz | Który projekt ograniczył więcej ryzyk technicznych? |
| Płynność | Wpisz | Wpisz | Z którego rynku łatwiej realnie wyjść? |
Jakie projekty analizować najpierw?
Jeżeli dopiero zaczynasz, nie musisz od razu polować na token numer 2748 pod względem kapitalizacji.
Zacząłbym od poznania kilku różnych modeli.
- Bitcoin jako sieć monetarna;
- Ethereum jako platforma smart contracts;
- Solana jako wysokowydajny blockchain aplikacyjny;
- Chainlink jako infrastruktura oracle;
- projekt DEX;
- projekt lendingowy;
- stablecoin;
- token governance.
Dopiero gdy rozumiesz, jak różne modele tworzą wartość, łatwiej zauważysz, kiedy nowy projekt rzeczywiście robi coś interesującego, a kiedy jedynie zmienia nazwę starego pomysłu.
Jeśli chcesz uporządkować podstawowe pojęcia, zobacz również słownik pojęć i terminów kryptowalutowych.
15 pytań przed zakupem nowej kryptowaluty
- Czy potrafię w dwóch zdaniach wyjaśnić, co projekt robi?
- Czy produkt już działa?
- Kto go rzeczywiście używa?
- Dlaczego projekt potrzebuje blockchaina?
- Dlaczego potrzebuje własnego tokena?
- Ile tokenów znajduje się w obiegu?
- Ile może istnieć w przyszłości?
- Jaka jest różnica pomiędzy market cap i FDV?
- Kiedy następują największe unlocki?
- Kto posiada największą część tokenów?
- Kto kontroluje smart contracts i treasury?
- Czy kod i bezpieczeństwo zostały niezależnie sprawdzone?
- Czy rynek ma wystarczającą płynność?
- Jak projekt wypada wobec najbliższej konkurencji?
- Co musiałoby się wydarzyć, żebym uznał własną tezę inwestycyjną za błędną?
Research skończony i chcesz przejść do zakupu altcoina?
Sprawdź osobno sposób zakupu, rodzaj rynku, koszty, sieć wypłaty oraz bezpieczeństwo. Analiza projektu i wybór miejsca transakcji to dwa różne zadania.
Jak i gdzie kupić altcoiny za PLN?Najciekawszy projekt nie musi być najlepszą inwestycją
Jeżeli z całego artykułu zapamiętasz tylko jedną rzecz, niech będzie nią właśnie ta.
Projekt może:
- mieć świetną technologię;
- dobry zespół;
- rosnącą liczbę użytkowników;
- realne przychody;
- świetny produkt.
A jego token nadal może być słabą inwestycją.
Wystarczy, że:
- cena jest zbyt wysoka;
- FDV jest ogromne;
- nadchodzą wielkie unlocki;
- token nie przechwytuje wartości produktu;
- wcześni inwestorzy mają bardzo niski koszt wejścia;
- rynek już wycenił niemal idealny scenariusz przyszłości.
I odwrotnie.
Słaby projekt może przez pewien czas rosnąć kilkaset procent.
Rynek nie jest egzaminem, na którym najlepsza technologia zawsze dostaje najwyższą ocenę.
Jak znaleźć najciekawsze projekty kryptowalut? Podsumowanie
Zaczynając ten artykuł, moglibyśmy po prostu podać Ci kilka nazw tokenów.
Za miesiąc część listy byłaby nieaktualna. Za rok mogłaby być wręcz absurdalna.
Znacznie bardziej wartościowe jest nauczenie się procesu.
Najpierw znajdź projekt. Później spróbuj go obalić. Dopiero jeśli przejdzie tę próbę, zacznij zastanawiać się nad ceną.
Sprawdź produkt, użytkowników, zespół, dokumentację, tokenomikę, market cap, FDV, unlocki, dystrybucję, bezpieczeństwo, płynność, governance i realny związek pomiędzy sukcesem produktu a tokenem.
Następnie porównaj projekt z konkurencją.
Na samym końcu odpowiedz sobie na jeszcze jedno pytanie.
Co musiałoby się wydarzyć, żebym przyznał, że się pomyliłem?
Jeśli nie potrafisz wskazać żadnego takiego warunku, istnieje spore ryzyko, że przestałeś analizować projekt, a zacząłeś w niego wierzyć.
Przeczytaj również
Najczęstsze pytania o wyszukiwanie projektów kryptowalutowych
Jak znaleźć ciekawe projekty kryptowalut?
Projekty można odkrywać między innymi poprzez agregatory rynku, kategorie blockchainów, explorery, dane DeFi, repozytoria kodu i media społecznościowe. Samo znalezienie projektu jest jednak dopiero początkiem. Przed zakupem trzeba sprawdzić jego produkt, użytkowników, zespół, dokumentację, tokenomikę, podaż, unlocki, bezpieczeństwo, płynność i wycenę.
Co to jest DYOR w kryptowalutach?
DYOR pochodzi od angielskiego Do Your Own Research i oznacza wykonanie własnej analizy zamiast opierania decyzji wyłącznie na opinii influencera, znajomego, grupy internetowej albo materiału promocyjnego projektu.
Co sprawdzić przed zakupem nowej kryptowaluty?
Przed zakupem warto sprawdzić zastosowanie projektu i tokena, działający produkt, zespół, white paper i dokumentację, podaż w obiegu, całkowitą podaż, market cap, FDV, harmonogram unlocków, dystrybucję tokenów, największych posiadaczy, bezpieczeństwo smart contractu, płynność oraz rzeczywiste wykorzystanie produktu.
Czy niski market cap oznacza duży potencjał wzrostu?
Nie. Niska kapitalizacja może oznaczać większą przestrzeń do procentowej zmiany wyceny, ale często wiąże się również z niższą płynnością i większym ryzykiem. Trzeba dodatkowo sprawdzić FDV, przyszłą podaż, unlocki, wykorzystanie projektu oraz realną płynność rynku.
Co jest ważniejsze, market cap czy FDV?
Obie wartości opisują inny element wyceny. Market cap wykorzystuje podaż znajdującą się w obiegu, natomiast FDV pokazuje hipotetyczną wycenę przy szerszej podaży wykorzystywanej do jego obliczenia. Duża różnica pomiędzy market cap i FDV może sygnalizować znaczną ilość tokenów, które nie znajdują się jeszcze w obiegu.
Co to są token unlocks?
Token unlocks to momenty, w których wcześniej zablokowane tokeny stają się dostępne zgodnie z harmonogramem vestingu. Mogą dotyczyć między innymi zespołu, inwestorów, fundacji, treasury lub społeczności. Unlock zwiększa liczbę tokenów możliwych do wprowadzenia na rynek, ale sam w sobie nie pozwala przewidzieć kierunku ceny.
Czy white paper oznacza, że projekt jest wiarygodny?
Nie. White paper jest źródłem informacji o projekcie, ale sam fakt jego istnienia nie potwierdza jakości ani bezpieczeństwa. Nawet crypto asset white papers znajdujące się w rejestrze ESMA nie są zatwierdzane przez właściwe organy jako dobre projekty inwestycyjne. Za ich treść odpowiada oferujący albo emitent.
Czy audyt smart contractu gwarantuje bezpieczeństwo?
Nie. Audyt może pomóc wykryć błędy w określonej wersji kodu, ale nie gwarantuje znalezienia wszystkich podatności. Warto sprawdzić zakres audytu, wykryte problemy, sposób ich naprawienia oraz to, czy kod nie został później istotnie zmieniony.
Czy warto kupować kryptowaluty przed listingiem na dużej giełdzie?
Wczesna faza może oznaczać niższą wycenę, ale jednocześnie znacznie mniej danych do oceny projektu, płynności, bezpieczeństwa i popytu. Sam przyszły listing nie powinien być podstawą decyzji inwestycyjnej.
Jak rozpoznać podejrzany projekt kryptowalutowy?
Sygnałami ostrzegawczymi mogą być między innymi gwarantowanie wysokich zysków, presja na natychmiastowy zakup, niejasna tokenomika, brak możliwości potwierdzenia kontraktu, bardzo słaba płynność, nieujawnione uprawnienia administratora, fałszywe informacje o partnerstwach oraz brak jasnej odpowiedzi na pytanie, po co token jest potrzebny.
Czy duża liczba użytkowników oznacza, że token będzie drożał?
Nie. Produkt może zdobywać użytkowników bez proporcjonalnego wzrostu wartości tokena. Trzeba sprawdzić, czy istnieje ekonomiczny mechanizm łączący wykorzystanie produktu z popytem na token lub innym sposobem przechwytywania przez niego wartości.
Gdzie sprawdzić legalność i dokumentację projektu w Unii Europejskiej?
Pomocnym źródłem jest publiczny rejestr ESMA obejmujący między innymi crypto asset white papers, wybranych emitentów oraz autoryzowanych dostawców usług w zakresie kryptoaktywów. Należy jednak pamiętać, że obecność white papera w rejestrze nie oznacza zatwierdzenia projektu przez regulatora.
Źródła
- ESMA. MiCA Article 6. Informacje wymagane w crypto asset white paper
- ESMA. MiCA Register. White papers, emitenci i dostawcy usług krypto
- ESMA, EBA i EIOPA. Ostrzeżenie dotyczące ryzyka kryptoaktywów
- Komisja Nadzoru Finansowego. Kryptoaktywa i związane z nimi ryzyko
- Komisja Nadzoru Finansowego. Oszustwa i manipulacje na rynku kryptoaktywów
- CoinGecko. Metodologia podaży i kapitalizacji rynkowej
- CoinGecko Research. Low float, FDV i przyszłe odblokowania podaży
- DefiLlama. Definicje TVL, fees, revenue i holders revenue
- DefiLlama. Kalendarz token unlocks
W końcu jakiś przydatny artykuł. Robienie dobrego reaserchu to generalnie podstawa dobrych inwestycji na rynku krypto. Trzeba wszystko dokładnie sprawdzać począwszy od whitepaper aż po media społecznościowe.